Ünsüz uyumu ve ünsüz benzeşmesi arasındaki fark şu şekildedir:
Ünsüz uyumu , kelimelerin aldıkları eklere ve takılara göre ünsüzlerin uyum sağlamasıdır. Sert ünsüzle biten kelimeler sert ünsüzle başlayan ekler alırken, yumuşak ünsüzle biten kelimeler yumuşak ünsüzle başlayan ekler alır
Ünsüz benzeşmesi ise, sert ünsüzle (p, ç, t, k, f, s, ş, h) biten sözcüklerden sonra getirilen ilk ekin sert ünsüz olması gerektiğini ifade eder. Son ünsüz ile ilk ünsüz sertlik yönünden birbirine benzer
Özetle, ünsüz uyumu tüm sert ünsüzleri kapsarken, ünsüz benzeşmesi sadece belirli sert ünsüzleri (f, ı, s, t, ı, k, ç, ı, ş, a, h, a, p) kapsar
Ünsüz benzeşmesi ve ünsüz uyumu aynı şeydir. Ünsüz benzeşmesi, baskın olan sesin, diğer bir ünsüz sesi etkisi altına almasıyla kendi özelliklerine uydurması olayıdır. Türkçe dilbilgisindeki ses olaylarından biri olan ünsüz benzeşmesine göre, herhangi bir kelimeye eklenen ve ünsüz harfle başlayan yapım ve çekim ekleri, kendisinden önceki son harf sert ünsüz ise sert, yumuşak ünsüz ise yumuşak ünsüz harfle başlamak zorundadır.
Hakkında kelimesinde ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) yoktur. Ünsüz benzeşmesi, sert ünsüzle biten kelimelere yumuşak ünsüzlerden "c, d, g" ile başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki ünsüzün sertleşerek "ç, t, k" ünsüzlerinden birine dönüşmesi durumudur. "Hakkında" kelimesinde böyle bir durum söz konusu değildir; çünkü "h" harfi yumuşak bir ünsüzdür ve "c" ile başlayan bir ek almamıştır.
Ünsüz benzeşmesi, Türkçede sert ünsüzle biten bir sözcüğe yumuşak ünsüzlerden “c, d, g” ile başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki ünsüzün sertleşerek değişmesidir. Bu ses olayına ünsüz benzeşmesi denmesinin sebebi, kelime sonundaki sert ünsüzün, yanına gelen yumuşak ünsüzü kendine benzetmesidir. Ünsüz benzeşmesinde c ünsüzü ç, d ünsüzü t, g ünsüzü ise k ünsüzüne dönüşerek sertleşir. Örnekler: dolap – da → dolap – ta; yavaş – ca → yavaş – ça; unut – gan → unut – kan. Birleşik kelimelerde, terimlerde, başka dillerden dilimize geçmiş sözcüklerin gövdelerinde ünsüz benzeşmesi aranmaz. Örnekler: dikdörtgen, akciğer; üçgen, dörtgen, beşgen.
Ünsüz benzeşmesine örnek sözcükler: kaçak – cı = kaçakçı; kitap – cı = kitapçı; raf – da = rafta; günah – gar = günahkar; patates – de = patateste; köpek – cik = köpekçik; bardak – cı = bardakçı; simit – ci = simitçi; sanat – gar = sanatkar; koş – du = koştu.
Ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) ve ünsüz düşmesi arasındaki temel fark, bu ses olaylarının gerçekleştiği zaman ve nedenleridir. 1. Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi): - Ne zaman gerçekleşir?: Kelime ek alırken, sert ünsüzlerle (p, ç, t, k) biten kelimelere yumuşak ünsüzler (c, d, g) geldiğinde, bu yumuşak ünsüzler sertleşerek (ç, t, k) dönüşür. - Neden gerçekleşir?: Eklenen eke uyum sağlamak için. 2. Ünsüz Düşmesi: - Ne zaman gerçekleşir?: Söyleyişte kolaylığı sağlamak amacıyla, genellikle vurgusuz sesler düşer. - Neden gerçekleşir?: Söyleyiş güçlüğü veya zayıf seslerin düşmesi. Özetle, ünsüz benzeşmesi, ek alırken gerçekleşen bir ses olayıdır ve eke uyum sağlamak için sertleşme olur; ünsüz düşmesi ise söyleyişte kolaylığı sağlamak amacıyla bazı ünsüzlerin düşmesidir.
Ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) örnekleri şunlardır: 1. 2013 –de → 2013’te. 2. Aç –dır → açtır. 3. Ağaç –dan → ağaçtan. 4. As –gı → askı. 5. Ayak –da → ayakta. 6. Biç –di → biçti. 7. Coş –gu → coşku. 8. Çalış –gan → çalışkan. 9. Çift –ci → çiftçi. 10. Dolap –da → dolapta. 11. Güneş –den → güneşten. 12. Hafif –dir → hafiftir. 13. Heves –den → hevesten. 14. Irmak –dan → ırmaktan. 15. Kalk –dı → kalktı. 16. Kat –gı → katkı. 17. Kebap –cı → kebapçı. 18. Kes –gin → keskin. 19. Merak –dan → meraktan. 20. Saat 5 –de → saat 5’te. 21. Sarmak –da → sarmakta. 22. Ses –deş → sesteş. 23. Silah –cı → silahçı. 24. Türk –ce → Türkçe. 25. Üç –de → üçte. 26. Yap –dı → yaptı. 27. Yavaş –ca → yavaşça. 28. Yayıldık –ca → yayıldıkça. 29. Yemiş –ci → yemişçi. 30. Yurt –daş → yurttaş.
Ünlü Benzeşmesi (Uyumu) Örnek Cümleler: Çaydanlık kelimesinde ilk hecedeki ünlü harf kalın ünlü harf olduğu için sonraki ünlü harfler de kalın ünlü harftir. Kitaplık kelimesinde ilk ünlü harf ince olduğu için sonraki gelen ünlü harfler kalındır, bu nedenle ünlü benzeşmesi yoktur. Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi) Örnek Cümleler: Dolapta kelimesinde "dolap" kelimesi sert ünsüzle bittiği için "ta" eki sert ünsüzle başlamıştır. Kitapçı kelimesinde "kitap" kelimesi sert ünsüzle bittiği için "çı" eki sert ünsüzle başlamıştır. Hafifçe kelimesinde "hafif" kelimesi sert ünsüzle bittiği için "çe" eki sert ünsüzle başlamıştır.
Blog
İkisi de ve ikiside aynı mı?
İkli ne demek?
İkircik ne anlama gelir?
Önderin eş ve zıt anlamlısı nedir?
İngilizce aylar ve günler nasıl okunur?
İdda ve iddia arasındaki fark nedir?
Ömür törpülemek deyimi ne demek?
Üzere edat mı bağlaç mı?
İkilem Tantuninin sahibi nereli?
Çirkef eş anlamlısı nedir?
Öğüt eş anlamlısı nedir?
İmeranın kökeni nedir?
İlgi alanı Türkçe ne demek?
Çiğdem ismi çocuğa verilir mi?
Ömer Hayyam'ın için temiz olmadıktan şiiri ne anlatıyor?
İfla ne demek?
İki nokta nerelerde yanlış kullanılır?
İBB imar planı nereden takip edilir?
Özbekistan hangi dili çeviriyor?
İlk papa kim ve nasıl seçildi?
Ölü yıkama işi zor mu?
Çomar ve çomak aynı şey mi?
İBB Fethipaşa Sosyal Tesisleri'nde alkol var mı?
Örgüt ne anlama gelir?
İlk bahar ve ilkbahar aynı mı?
İngilizce geometrik şekiller nasıl yazılır?
Çetmen ve İstikbal aynı mı?
Çok kelimesinin zıt anlamlısı ne?
Özdeşlik ve özdeş sıfat arasındaki fark nedir?
Özerk ve bağımsız arasındaki fark nedir?
İmar planında L harfi ne anlama gelir?
İnce elemek sık dokumak deyimi nasıl kullanılır?
Çörekotlu mu çörek otlu mu?
Çin'de neden 2 saat geri?
Öfkeli ne anlama gelir?
Çünkü bağlacı nasıl kullanılır?
İngilizce bağlaçlar ile ilgili cümleler nelerdir?
İlgi zamirleri hangi ekleri alır?
Ölüm melekleri neden siyah giyer?
İlya ne anlama gelir?