Çağatay Türkçesi ile yazılan ilk eser hakkında farklı görüşler bulunmaktadır.
Bazı kaynaklara göre Çağatay Türkçesi ile yazılan ilk eser, 1429 yılında tamamlanan ve Baysungur Mirza’ya ithaf edilen Dehnâme adlı mesnevidir . Eser, “mefâîlün mefâîlün feûlün” vezniyle yazılmıştır
Diğer bir görüşe göre ise Çağatay Türkçesi ile yazılan ilk eser, Lutfî tarafından kaleme alınan Lutfî Divanı’dır
Çağatay Türkçesi ile yazılan ilk eser hakkında kesin bir yargıya varmak için daha fazla bilgiye ihtiyaç vardır.
Eski Türkçe ile yazılan bazı eserler: Orhun Anıtları: Göktürk Türkçesi ile yazılmış, 8. yüzyılda dikilmiş anıtlar. Altun Yaruk: Uygur Türkçesi ile yazılmış, Budist bir eser. Irk Bitig: Uygur Türkçesi ile yazılmış, Maniheist bir eser. Sekiz Yükmek: Uygur Türkçesi ile yazılmış, Budist bir eser. Çarhname: Ahmed Fakih tarafından yazılmış, Arapça ve Farsça kelimelerin az yer aldığı bir eser. Garibname: 14. yüzyıl şairi Aşık Paşa'nın eseri. Divan-ı Hikmet: Hoca Ahmet Yesevi'nin eseri. Mesnevi: Mevlana Celaleddin Rumi'nin Farsça eseri. İbtidaname: Sultan Veled'in Farsça mesnevisi. Dede Korkut Hikayeleri: 12 hikayeden oluşan, Oğuzların eski dönemlerini anlatan eser.
Çağatay dili, 15. yüzyıldan 20. yüzyılın başlarına kadar sürmüştür. Bu süre, dört ana döneme ayrılır: 1. İlk Çağatayca dönemi: XV. yüzyılın başlarından Ali Şir Nevâî'nin ilk eserini yazdığı 1465 yılına kadar. 2. Klasik Çağatayca dönemi: 1465'ten XVI. yüzyılın ortalarına kadar. 3. Klasik dönemden sonraki Çağatayca dönemi: XVII. yüzyılın sonuna kadar. 4. Son Çağatayca dönemi: XVIII. ve XIX. yüzyıllar.
Çağatay dönemi eserlerinin büyük bir kısmı Arap kaynaklı alfabeyle yazılmıştır. Bununla birlikte, Eski Uygur alfabesiyle yazılmış bazı Çağatayca metinler de bulunmaktadır.
Çağatay Türkçesi ve Osmanlı Türkçesi aynı değildir, ancak her ikisi de Batı Türkçesi'nin bir kolu olan Türk yazı dilleridir. Osmanlı Türkçesi, 13. ile 20. yüzyıllar arasında Anadolu'da ve Osmanlı Devleti'nin yayıldığı bütün ülkelerde kullanılmıştır. Çağatay Türkçesi ise, 15. yüzyıl başlarında başlamış ve 20. yüzyıl başlarına kadar devam etmiştir.
Çağatay Türkçesiyle yazılan bazı eserler şunlardır: Mecalisü'n-Nefais. Hayret-ül-Ebrar, Ferhâd u Şîrîn, Leylî vü Mecnûn, Seb’a-i Seyyar, Seddî İskenderî. Hazâ’inü’l-Me’ânî. Risâle-i Mu’ammâ, Mîzânü’l-Evzân, Muhakemetü’l-Lugateyn. Esrârü’l-Etıbbâ (Türk Çagatay İllerinin Tıb Kitabı). Ayrıca, Babürnâme, Lisânü't-Tayr, Ferhat ile Şirin, Leyla ile Mecnun gibi eserler de Çağatay Türkçesiyle yazılmıştır.
Çağatayca, Karluk grubu Türk lehçelerinden biridir. Çağatayca, aynı zamanda Türk dilinin belli bir coğrafyadaki belli bir dönemini ifade eden bir Türklük Bilimi (Türkoloji) terimidir. Türklük Bilimi’nde Türkçenin belli dönemlerini anlatmak için çeşitli terimler kullanılır: Eski Uygurca, Karahanlıca, Harezm-Kıpçak Türkçesi, Eski Anadolu / Eski Oğuz Türkçesi, Osmanlıca / Osmanlı Türkçesi, Çağatayca gibi.
Harezm Türkçesi ve Çağatay Türkçesi aynı dil değildir, ancak aralarında geçiş dönemi niteliği taşıyan bir ilişki vardır. Harezm Türkçesi, Karahanlı Türkçesinden Çağatay Türkçesine geçiş dili olarak kabul edilir ve Orta Türkçe dönemi içerisinde gösterilir.
Kültür ve Sanat
Zazadin Han'ın hikayesi nedir?
Çeng-nâme hangi döneme aittir?
Ücretsiz boyama sayfaları nasıl indirilir?
Özgürlük kuşu neyi temsil eder?
Çağatay Türkçesi ile yazılan ilk eser nedir?
Zübukzade Kemal Sunal hangi partiden?
İhtiyarlara yer yok ne anlatmak istiyor?
Çekirgenin hikayesi gerçek mi?
Ödül olarak kupa mı madalya mı?
Çin'de ejderha yılı nasıl kutlanır?
Çav bella hangi devrimciye ait?
Zehra romanının ana fikri nedir?
Zülfü Livaneli'nin son kitabı hangisi?
Çifte minare neden çift başlı kartal?
Zubuk ne anlatmak istiyor?
Zombiler nasıl hareket eder?
Çelenk koymak ne demek?
Ziya Osman Saba'nın kış şiiri ne anlatıyor?
Çorum'da Hititler neden yaşadı?
Çanakkale'de hangi zaferler kazanıldı?
Çanakkale Savaşı'nda kaç asker siperde öldü?
Örümcek kadınlar kimdir?
Öykü ve roman arasındaki farklar nelerdir?
Çin Seddinin devamı var mı?
Çanakkale'de savaşan askerlere nasıl bir mektup yazardınız?
Zeus'un sunağı hangi uygarlığa aittir?
Çelikhan'ın eski adı nedir?
Çocuk yapımları nelerdir?
Zeus hangi kızıyla evlendi?
Çalıkusu Feride'nin sevgilisi kim?
Zeus hangi mitolojik karakter?
Ömer seyfetin'in en önemli eseri nedir?
İlber Ortaylı'nın kökeni ve ailesi nereli?
ÇGHB 2 Birsel neden ayrıldı?
Çalıkuşu kitabı neden mutlaka okunmalı?
Çağla Şikel'in 2 çocuğu kimden?
Üzüm salkımı neyi simgeler?
Çırağan Sarayını hangi padişah yaptırdı?
Çizgi film neden Türkçe dublaj yapılır?
Üçoklar Avşar mı?