Çapraz şiirde "çapraz" ifadesi, çapraz uyak veya çapraz kafiye anlamına gelir
Çapraz uyak, şiirlerde birinci ve üçüncü dizelerin birbiriyle, ikinci ve dördüncü dizelerin ise kendi aralarında uyaklı olması durumudur
Bu uyak türü, genellikle dörtlüklerde görülür ve "abab" şeklinde bir kafiye düzenine sahiptir
Şiirde anlam, doğrudan bilgi verme şeklinde değil, şairin sezdirdikleri, çağrıştırdıkları, hissettirdikleri ile verilir. Şiirdeki anlamın bazı özellikleri: Çok anlamlılık. Gerçekliğin dönüşümü. Çağrışım. Sanatsal işlev. Şiirde anlam, her şeyden önce sadece söz konusu şiirin kendisindedir ve kendisine aittir.
Düz ve çapraz uyak, çeşitli şiirlerde kullanılabilir. Düz uyak, genellikle beyitlerin kendi arasında kafiyeli olduğu şiirlerde kullanılır. Çapraz uyak, dörtlüğün birinci ve üçüncü dizeleri ile ikinci ve dördüncü dizelerinin kendi aralarında kafiyelenmesiyle oluşur. Örnekler: Düz uyak: "Bursa’da bir eski cami avlusu, / Küçük şadırvanda sakırdayan su; / Orhan zamanından kalma bir duvar… / Onunla bir yaşta ihtiyar çınar" (Ahmet Hamdi Tanpınar). Çapraz uyak: "Hayran olarak bakarsınız da, / Hülyanızı fetheder bu hali. / Beş yüz sene sonra karşınızda, / İstanbul Fethi’nin hayali".
Şiirde biçim ve şekil arasındaki fark şu şekilde açıklanabilir: Şekil, şiirin dış görünüşünü, yani kafiye örgüsü, nazım birimi, vezin ve şiirin hacmi gibi dışarıdan görülebilir özelliklerini ifade eder. Biçim ise şiirin genel yapısını, örneğin kaside veya kıta gibi nazım biçimlerini kapsar. Dolayısıyla, şekil daha çok şiirin yapısal unsurlarını, biçim ise bu unsurların bir araya gelerek oluşturduğu bütünsel yapıyı tanımlar.
Çapraz ve sarmal kafiye şiirdeki uyak düzenlerinden iki tanesidir. Çapraz kafiye, bir dörtlüğün birinci ve üçüncü dizelerinin kendi arasında, ikinci ve dördüncü dizelerinin kendi arasında uyaklı olmasına dayanan uyak türüdür ve ABAB biçimindedir. Sarmal kafiye ise bir dörtlüğün birinci ve dördüncü dizelerinin kendi arasında, ikinci ve üçüncü dizelerinin kendi arasında uyaklı olması durumudur ve ABBA biçimindedir.
Şiirin bölümleri (nazım birimleri) şunlardır: Mısra (Dize). Beyit. Dörtlük. Bent. Ayrıca, şiirin nazım şekli ve nazım türü gibi daha geniş yapısal unsurları da vardır. Nazım şekli, kafiye örgüsü ve mısra sayılarına göre manzumelerin aldığı biçimdir.
Düz uyak ve çapraz uyak, şiirdeki uyak düzenlerinden ikisidir. Düz uyak. Çapraz uyak. Düz uyak ve çapraz uyağa örnek şiirler şu şekildedir: Düz uyak örneği. >Gül büyütenlere mahsus hevesle — a Renk renk dertlerimi gözümde besle — a Yalnız, annem gibi o ılık sesle — a İçimde dövünüp ağlama — b. Çapraz uyak örneği. >Hani, o bırakıp giderken seni — a Bu öksüz tavrını takmayacaktın? — b Alnına koyarken veda buseni, — a Yüzüme bu türlü bakmayacaktın? — b.
Çapraz uyak, bir dörtlükte birinci ve üçüncü dizeler ile ikinci ve dördüncü dizelerin kendi aralarında kafiyeli olmasıdır. Sarma uyak, bir dörtlükte birinci ve dördüncü dizeler ile ikinci ve üçüncü dizelerin kendi arasında kafiyeli olmasıdır. Örnekler: Çapraz uyak: "Bir garip rüya rengiyle (a) / Uyumuş gibi her şekil (b) / Rüzgârda uçan tüy bile (a) / Benim kadar hafif değil (b)". Sarma uyak: "Her dakika biraz daha kırılan (a) / Kalbim parçalanmış, yazık, içimde (b) / Artık ızdırap yok, artık içimde (b) / Çöreklenmeyecek her gün bir yılan (a)".
Kültür ve Sanat
Ümit Yaşar Oğuzcan'ın özellikleri nelerdir?
Çapraz şiirde ne demek?
Özlem konulu şiirlere ne denir?
Çağatay Ulusoy'un gençliği kim?
Çin Seddi kaç yılda yapıldı?
Zübeyde Hanım'ın kısaca hayatı nedir?
Öz şiir anlayışı hangi akıma tepki olarak doğmuştur?
Çiçi'nin mezarı nerede?
Çanakkale'de neden Anzaklar savaştı?
Çukurova'nın en güzel mahallesi neresi?
Çanakkale anıtı kaç metre yüksekliğinde?
Üç silahşörler neden Dartanyan?
Çok Güzel Hareket Bunlar 2 Yılmaz Erdoğan neden yok?
Çınar ağacının hikayesi nedir?
Çok Guzel Hareketler'de Evliya kiminle evli?
Zarif Mustafa paşa yalısı neden önemli?
Öykünmeye örnek nedir?
Çağan Efe Ak'ın kaç tane kardeşi var?
Çin seddi haritası neden yanlış?
Çift ay neyi temsil eder?
Ödemiş'in manileri nelerdir?
Çin seddini kim yaptı 2?
Zeyrek ve Fatih aynı mı?
Zehra kitabı neden önemli?
Örümcek Kadının adı neden Gwen Stacy?
İki kardeş metni ana fikri nedir?
Özgürlük Anıtı neyi temsil ediyor?
Çarpana dokuma tezgahı nedir?
Ömer Seyfettin Bir Hayır özeti nedir?
Zara hangi müzik türünde şarkı söylüyor?
Çağatay Ulusoy Ay Yapım'dan ayrıldı mı?
Çinliler ve Japonlar neden farklı?
Ürdün'de hangi kıyafetler yasak?
Çinliler neden ejderha yılı kutluyor?
Özgür Özel'in eşi kaç yaşında ve ne iş yapıyor?
Çakal ve Reckol kaç yaşında ünlü oldu?
Çok güzel hareketler bunlar kaç yıl sürdü?
Çocuklar için hangi müzik aleti daha uygun?
Zorlu Psm'de hangi oturma planı?
Çanakkale türküsünü kim yazdı?