Çapraz uyak , genellikle murabba, şarkı, ilahi ve koşma gibi şiir türlerinde kullanılır
Çapraz uyak kullanılan bazı şiir örnekleri :
Rıza Tevfik Bölükbaşı'nın şiiri :
Uçun kuşlar, uçun, özlediğim yurtlara -a Dağlar mor sümbüllerle donanmıştır şimdi -b Serin bir dere akıyor ormanların içinde -a Sarı güller açıyor, dikenler ardında saklı. -b
Yahya Kemal Beyatlı'nın şiiri :
Dün bir tepeden seyreyledim güzel İstanbul’u -a Gezmediğim, bilmediğim köşesi kalmamış -b Kurulmuş gönlümde saltanatı sonsuza dek -a O kentin bir semti bile ömre değer. -b
Faruk Nafiz Çamlıbel'in şiiri :
Başka sanat bilmeyiz, Anadolu’muzdur rehberimiz -a Söylenmemiş bir destan gibi hep önümüzde durur -b Arkadaşlar, biz bu yolları yürürken beraber -a Sana uğurlar olsun, ayrılıyor yolumuz. -b
Düz uyak ve çapraz uyak, şiirdeki uyak düzenlerinden ikisidir. Düz uyak. Çapraz uyak. Düz uyak ve çapraz uyağa örnek şiirler şu şekildedir: Düz uyak örneği. >Gül büyütenlere mahsus hevesle — a Renk renk dertlerimi gözümde besle — a Yalnız, annem gibi o ılık sesle — a İçimde dövünüp ağlama — b. Çapraz uyak örneği. >Hani, o bırakıp giderken seni — a Bu öksüz tavrını takmayacaktın? — b Alnına koyarken veda buseni, — a Yüzüme bu türlü bakmayacaktın? — b.
Hayır, tunç uyak ve cinaslı uyak aynı değildir. Tunç uyak, bir kelimenin tamamen diğer kelimenin içinde yer aldığı uyak türüdür. Cinaslı uyak, aynı yazılışa sahip ancak anlamları farklı olan kelimelerle yapılan uyak türüdür. Dolayısıyla, tunç uyak ve cinaslı uyak farklı uyak türleridir.
Çapraz uyak, bir dörtlükte birinci ve üçüncü dizelerin, ikinci ve dördüncü dizelerin kendi aralarında uyaklı olması durumudur. Çapraz uyak bulmak için şu adımları izlemek gerekir: 1. Dörtlüğün dizelerini "a", "b", "a", "b" şeklinde sıralayın. 2. Birinci dize ile üçüncü dizenin ve ikinci dize ile dördüncü dizenin uyaklı olup olmadığını kontrol edin. Örneğin, aşağıdaki dörtlükte çapraz uyak vardır: > Dur yolcu, bilmeden bastığın > Bu toprak, bir devrin battığı yerdir > Eğil de kulak ver, bu sessiz yığın > Sana dün bir tepeden baktım aziz İstanbul.
Uyak (kafiye) türleri şunlardır: Yarım uyak: Tek ses benzerliğine dayanan uyak türüdür. Tam uyak: İki ses benzerliğine dayanan uyak türüdür. Zengin uyak: Üç veya daha fazla ses benzerliğine dayanan uyak türüdür. Tunç uyak: Kelimelerden birinin diğerini içinde aynen bulması ile oluşan uyak türüdür. Cinaslı uyak: Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı kelimelerle yapılan uyak türüdür.
Çapraz uyak, bir dörtlükte birinci ve üçüncü dizeler ile ikinci ve dördüncü dizelerin kendi aralarında kafiyeli olmasıdır. Sarma uyak, bir dörtlükte birinci ve dördüncü dizeler ile ikinci ve üçüncü dizelerin kendi arasında kafiyeli olmasıdır. Örnekler: Çapraz uyak: "Bir garip rüya rengiyle (a) / Uyumuş gibi her şekil (b) / Rüzgârda uçan tüy bile (a) / Benim kadar hafif değil (b)". Sarma uyak: "Her dakika biraz daha kırılan (a) / Kalbim parçalanmış, yazık, içimde (b) / Artık ızdırap yok, artık içimde (b) / Çöreklenmeyecek her gün bir yılan (a)".
Uyak (kafiye), şiirde dize sonlarında yer alan, yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları ve görevleri farklı kelimelerin ya da eklerin benzerliğidir. Uyak türleri: Yarım uyak: Tek ses benzerliğine dayanır. Tam uyak: İki ses benzerliğine dayanır. Zengin uyak: Üç veya daha fazla ses benzerliğine dayanır. Tunç uyak: Kelimelerden birinin diğerini içine alması durumudur. Cinaslı uyak: Anlamları ayrı, yazılış ve okunuşları aynı kelime ve kelime gruplarının tekrarı ile oluşur. Uyak örnekleri: Düz uyak: "a a a b" veya "bbbc" şeklinde olur. Çapraz uyak: "a b a b" şeklinde olur. Sarma uyak: "a b b a" şeklinde olur.
Tam uyak, iki sesin benzeşmesiyle oluşan kafiye türüdür. Örnek: Yollarda kalan gözlerimin nurunu yordum, Kimdir o, nasıldır diye rüzgarlara sordum. Redif, mısra sonlarında yazılışları, okunuşları, anlamları ve görevleri aynı olan eklerin, kelime ve kelime gruplarının tekrar edilmesidir. Örnek: Bu ıslıkla uzayan, dönen, kıvrılan yollar, Uykuya varmış gibi görünen yılan yollar. Not: Redif, şiirde ek, sözcük, sözcük grubu veya cümle halinde bulunabilir.
Kültür ve Sanat
Çin'de düğünlerde neden kırmızı kurdele bağlanır?
Çevre kirliliği ile ilgili karikatür çizimi nasıl yapılır?
Çelebi Mehmed neden Osmanlı'nın ikinci kurucusu?
Zırh giymek ne demek?
Ziynet sali hangi şarkıyla meşhur oldu?
Çırağan ve Dolmabahçe Sarayı'nı kim yaptı?
Çin Seddinin kaç yıllık tarihi var?
Çelik Hercai hangi albümde?
Çiçek buketi ve çiçek demeti aynı mı?
Çocuk şarkıları nereden dinlenir?