İki sözcükten oluşan fiiller, birleşik fiillerdir
Birleşik fiiller, kendi anlamlarından farklı bir anlam vererek bir hareketi karşılayacak şekilde kalıplaşmış iki veya daha fazla sözcüğün birleşimiyle oluşur
Birleşik fiiller, yapılarına göre üç ana gruba ayrılır:
Fiil (eylem), varlıkların yaptığı işi, hareketi ve oluşu çeşitli ekler alarak şahıs ve zamana bağlı olarak anlatan kelimedir. Fiillere bazı örnekler: gel; gör; sev; uç; bak; kalk; sor; ye; oku. Fiil olup olmadığını anlamak için bir kelimeye “-me /-ma” olumsuzluk eki veya “-mak / -mek” mastar eki getirilebilir. Örneğin, “okudu” kelimesi “oku(mak)” olduğu için fiil, “uyuyor” kelimesi ise “uyu(mak)” olduğu için fiil olarak kabul edilir.
Çekimli fiil, kip ve şahıs eki almış fiillerdir. Daha ayrıntılı anlatmak gerekirse, yargı bildirmek amacıyla bir fiilin dilek veya zaman kiplerinden birini alarak, amacı belirten fiiller olarak ifade edilebilir. Çekimli fiillerin bazı özellikleri: Zaman. Kip. Kişi ve çoğul. Örnekler: "Gördü" (gör-dü-m, belirli geçmiş zaman, tekil şahıs); "Okuyacaklar" (oku-yacak-lar, gelecek zaman, çoğul); "Koşuyor" (koş-uyor, şimdiki zaman, tekil şahıs).
Sıfat-fiil ve kalıplaşmış fiilin ayırt edilmesi için şu yöntemler kullanılabilir: Fiilimsi ekleri: Sıfat-fiiller, fiillere gelen “-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” gibi ekleri alır. Olumsuzluk eki: “-ma, -me” olumsuzluk ekiyle sıfat-fiiller olumsuz yapılabilirken, kalıplaşmış fiiller bu eklerle olumsuz yapılamaz. Cümle içindeki görev: Sıfat-fiiller, cümledeki bir ismi “nasıl?” sorusuyla niteler. Örnekler: Sıfat-fiil: “Çalışan öğrenci derslerinde başarılı olur” cümlesindeki “çalışan” sözcüğü sıfat-fiildir. Kalıplaşmış fiil: “Yakacak sıkıntısını bu yıl da çekeceğiz” cümlesindeki “yakacak” sözcüğü, fiilimsi özelliğini kaybetmiş ve isim olmuştur.
Bir kelimenin fiil olup olmadığını anlamak için şu yöntemler kullanılabilir: Anlam: Fiiller, bir eylemi veya durumu ifade eder. Ekler: Fiiller genellikle "-mek", "-mak", zaman ekleri (örneğin, "-yor", "-di", "-ecek") veya kip ekleri (örneğin, "-sin", "-meli") alır. Cümledeki Yer: Fiiller, cümlede genellikle yüklem olarak yer alır. Mastar Eki: Kelimenin sonuna mastar eki (-mek, -mak) getirildiğinde anlamı bozulmuyorsa, kelime fiildir. Bazı kelimeler hem isim hem de fiil olarak kullanılabilir.
Fiil (eylem), varlıkların yaptıkları işi, hareketi, oluşu veya durumu belirten kelimedir. Fiiller, anlamlarına göre üç ana gruba ayrılır: 1. İş (kılış) fiilleri: Öznenin kendi iradesiyle gerçekleştirdiği eylemleri ifade eder. 2. Oluş fiilleri: Öznenin iradesi dışında gerçekleşen değişimleri belirtir. 3. Durum fiilleri: Öznenin bir durumu ifade eden ve nesneye yönelmeyen fiillerdir.
Fiil ve fiilimsi arasındaki temel farklar şunlardır: Çekimlenme: Fiiller çekimlenebilirken, fiilimsiler çekimlenemez. Ekler: Fiiller genellikle "-mek" veya "-mak" ekleriyle isim haline getirilirken, fiilimsiler bu ekleri almaz. Kullanım: Fiiller cümlede eylemi ifade ederken, fiilimsiler genellikle isim veya sıfat gibi kullanılır. Yüklem Olma: Fiiller cümlede doğrudan yüklem olabilirken, fiilimsiler ek fiil almadan yüklem olamaz. Fiil ve fiilimsi ayrımını yapmak için şu adımlar izlenebilir: 1. Ekleri Kontrol Etme: Kelimenin "-ma, -me, -mak, -mek, -ış, -iş, -uş, -üş" gibi fiilimsi eklerinden birini alıp almadığına bakılır. 2. Cümledeki İşlevi Sorgulama: Kelime, cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde mi kullanılıyor?. 3. Diğer Fiilimsi Ekleriyle Karşılaştırma: Eğer kelime başka fiilimsi ekleri alıyorsa (örneğin, "-an, -en", "-ıp, -ip", "-arak, -erek") sıfat fiil veya zarf fiil olabilir.
Fiiller, çeşitli şekillerde sınıflandırılabilir: Anlamlarına göre: İş (kılış) fiilleri: Nesne alan, genellikle "neyi" veya "kimi" sorularına cevap veren fiillerdir. Oluş fiilleri: İsteğimiz dışında gerçekleşen durumları ifade eder, nesne almazlar ve süreçle ilişkilidirler. Durum fiilleri: Durağanlığı veya hareketsizliği ifade eder, genellikle nesne almazlar ve öznenin kendi isteğiyle gerçekleşir. Yapısına göre: Basit fiiller: Kök hâlindeki fiillerdir. Türemiş fiiller: Bir kökten yapım ekleri ile üretilmiş, gövde hâlindeki fiillerdir. Bileşik fiiller: Birden fazla kelimenin yeni bir fiil yapmak üzere bir araya gelmesiyle oluşmuş fiillerdir. Diğer türler: Geçişli ve geçişsiz fiiller: Geçişli fiiller doğrudan bir nesneye ihtiyaç duyarken, geçişsiz fiiller ihtiyaç duymaz. Düzenli ve düzensiz fiiller: Düzenli fiiller belirli bir kalıba uyarken, düzensiz fiiller standart bir kalıba uymaz.
Blog